![\"nagel-kielno\"](\"http:\/\/biblioteka.szemud.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/Nagel-Kielno-211x300.jpg\")
By\u0142 jednym z najwa\u017cniejszych i najwybitniejszych tw\u00f3rc\u00f3w kaszubskich – poet\u0105, prozaikiem, autorem doskona\u0142ych opowiada\u0144 i bajek dla dzieci oraz wspomnie\u0144.\n Urodzi\u0142 si\u0119 26 maja 1930 roku w Kielnie jako syn krawca. W 1943 roku straci\u0142 matk\u0119, kt\u00f3ra zmar\u0142a na serce, a w styczniu 1945 roku ojca, zastrzelonego w czasie dzia\u0142a\u0144 wojennych. Od roku 1937 do wybuchu II wojny \u015bwiatowej ucz\u0119szcza\u0142 do szko\u0142y powszechnej w Kielnie, w latach 1940-1944 do niemieckiej szko\u0142y podstawowej (Volksschule). Po wojnie bra\u0142 udzia\u0142 w odbudowywaniu zniszczonego wojenn\u0105 zawieruch\u0105 kielnie\u0144skiego ko\u015bcio\u0142a. W latach 1947-1950 uczy\u0142 si\u0119 w liceum ksi\u0119\u017cy werbist\u00f3w w G\u00f3rnej Grupie niedaleko Grudzi\u0105dza, gdzie zainteresowa\u0142 si\u0119 teologi\u0105 i podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o jej studiowaniu. Studia owe rozpocz\u0105\u0142 w 1950 roku w Pieni\u0119\u017cnie ko\u0142o Ornety. Wzgl\u0119dy zdrowotne zmusi\u0142y go jednak po dwuletnim pobycie w nowicjacie do rezygnacji z dalszej nauki w seminarium. Wr\u00f3ci\u0142 na Kaszuby i w 1953 roku rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 w Urz\u0119dzie Stanu Cywilnego w Chwaszczynie. P\u00f3\u017aniej kr\u00f3tko pracowa\u0142 w pa\u0144stwowym gospodarstwie rolnym w Prusewie ko\u0142o \u017barnowca, a od 1958 roku by\u0142 referentem dzia\u0142u zakup\u00f3w Gminnej Sp\u00f3\u0142dzielni \u201eSamopomoc Ch\u0142opska\u201d w Szemudzie. W latach 1958-1960 by\u0142 zatrudniony tak\u017ce w Urz\u0119dzie Gminy w Kielnie oraz naucza\u0142 katechezy w kilku okolicznych szko\u0142ach.
\n W 1960 roku znacznie pogorszy\u0142 si\u0119 stan zdrowia pisarza, co zmusi\u0142o go do zmiany miejsca zatrudnienia. Przez cztery lata pracowa\u0142 jako portier w Centrali Materia\u0142\u00f3w Budowlanych w Gda\u0144sku Oliwie, po czym do 1966 roku by\u0142 monterem kabli w gda\u0144skim Urz\u0119dzie Telekomunikacyjnym. W styczniu 1966 roku eksternistycznie uko\u0144czy\u0142 liceum i zda\u0142 matur\u0119, po kt\u00f3rej do 1967 roku pracowa\u0142 w ksi\u0119garni. P\u00f3\u017aniej by\u0142a posada w sp\u00f3\u0142dzielni \u201ePolipapier\u201d oraz w sp\u00f3\u0142dzielni inwalid\u00f3w \u201eRozw\u00f3j\u201d. W zwi\u0105zku z trudn\u0105 sytuacj\u0105 materialn\u0105 wst\u0105pi\u0142 po stanie wojennym do kontrolowanego przez w\u0142adze Zwi\u0105zku Literat\u00f3w Polskich. W 1983 roku ze wzgl\u0119du na z\u0142y stan zdrowia przeszed\u0142 na wcze\u015bniejsz\u0105 emerytur\u0119 i zamieszka\u0142 w Domu Opieki Spo\u0142ecznej \u2014 wpierw w Pucku, potem w Wejherowie, by ostatecznie osi\u0105\u015b\u0107 na sta\u0142e w Domu Opieki \u201eZa falochronem\u201d w Gdyni.
\n Literacka kariera Nagla rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w 1953 roku na \u0142amach \u201eRejs\u00f3w\u201d, niedzielnego dodatku do \u201eDziennika Ba\u0142tyckiego\u201d. Zamieszczono w nich kilka wierszy autora. P\u00f3\u017aniej Nagla drukowa\u0142y lokalne czasopisma – \u201eKasz\u00ebb\u00eb\u201d (1957-1961), \u201eLitery\u201d (1962-1974) i wreszcie \u201ePomerania\u201d, gdzie opr\u00f3cz prozy i poezji pisywa\u0142 tak\u017ce felietony (pod pseudonimem M\u00f9lk\u00f3w Pioter). W tym czasie jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 drukowa\u0142o r\u00f3wnie\u017c lubelskie pismo \u201eKamena\u201d, warszawska \u201eGromada – Rolnik Polski” oraz inne, przeznaczone dla czytelnik\u00f3w ze \u015brodowiska wiejskiego. W ko\u0144cu lat 50 zosta\u0142 przyj\u0119ty w poczet Ko\u0142a M\u0142odych w Zwi\u0105zku Literat\u00f3w Polskich w Sopocie, gdzie pozna\u0142 wielu tw\u00f3rc\u00f3w regionalnych, m.in. Lecha B\u0105dkowskiego, Leona Roppela i Jana Piepk\u0119. W tym czasie nawi\u0105za\u0142 tak\u017ce kontakty z dzia\u0142aczami Zrzeszenia Kaszubskiego (p\u00f3\u017aniej Kaszubsko-Pomorskiego).
\n Pierwszym tomikiem poezji Nag\u0142a by\u0142 wydany w roku 1970 w Gda\u0144sku w nak\u0142adzie sze\u015bciuset egzemplarzy zbi\u00f3r Proc\u00ebm noc\u00eb. Znalaz\u0142o si\u0119 w nim trzydzie\u015bci wierszy o r\u00f3\u017cnej tematyce, doskonale obrazuj\u0105cych talent i artystyczn\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 autora. W wierszach tych, zgodn\u0105 opini\u0105 krytyk\u00f3w, narodzi\u0142 si\u0119 \u201epoeta codzienno\u015bci Kaszub\u201d. W 1971 roku ukaza\u0142 si\u0119 w nak\u0142adzie tysi\u0105ca egzemplarzy kolejny zbi\u00f3r poezji zatytu\u0142owany „Cassubia Fidelis”. Tomik zawiera\u0142 a\u017c sto jeden utwor\u00f3w, w tym osiemdziesi\u0105t osiem wierszy lirycznych, trzyna\u015bcie bajek wierszowanych i obrazk\u00f3w. Ca\u0142o\u015b\u0107 zamyka\u0142 niewielki s\u0142owniczek i pos\u0142owie, napisane przez Leona Roppla, kt\u00f3ry ocenia ca\u0142okszta\u0142t tw\u00f3rczo\u015bci i \u017cycie Alojzego Nag\u0142a. Utwory w tym zbiorze stanowi\u0105 g\u0142\u00f3wnie refleksj\u0119 poety nad przemijaniem i \u015bmierci\u0105, cz\u0119\u015b\u0107 zas dotyczy tematyki sakralnej. Cztery lata p\u00f3\u017aniej gda\u0144skie Wydawnictwo Morskie wyda\u0142o trzeci wyb\u00f3r poezji Nag\u0142a zatytu\u0142owany „Astr\u00eb”, w kt\u00f3rym zamieszczono kolejnych dwadzie\u015bcia siedemwierszy.
\n Alojzy Nagel by\u0142 r\u00f3wnie\u017c prozaikiem, spe\u0142niaj\u0105cym si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w trudnej tematyce dzieci\u0119cej. Jego bajki do dzi\u015b stanowi\u0105 niedo\u015bcigniony wz\u00f3r, jak w prostych s\u0142owach po kaszubsku przekazywa\u0107 najm\u0142odszym prawd\u0119 o \u017cyciu i dzieje kaszubskiej, pomorskiej ziemi. W 1977 roku ukaza\u0142 si\u0119 pierwszy zbi\u00f3r siedemnastu bajek Nag\u0142a zatytu\u0142owany „N\u00ebnka Roda” i „ji dz\u00f4tczi”. Ksi\u0105\u017cka zawiera\u0142a utwory tematycznie nawi\u0105zuj\u0105ce do kaszubsko-pomorskich legend i bajan, kt\u00f3re Nagel zinterpretowa\u0142 na nowo, nadaj\u0105c im nieco innego charakteru i odkrywaj\u0105c nowe tre\u015bci. Utwory podejmuj\u0105 r\u00f3\u017cnorodn\u0105 tematyk\u0119, odpowiadaj\u0105 na indywidualne zapotrzebowanie czytelnik\u00f3w, ka\u017cdy z nich znajdzie w owych historiach co\u015b dla siebie. Popularno\u015b\u0107 bajek Nagla by\u0142a tak du\u017ca, i\u017c ju\u017c dwa lata p\u00f3\u017aniej, w 1979 roku, ukaza\u0142 si\u0119 ich nast\u0119pny zbi\u00f3r, tym razem z ba\u015bniami, zatytu\u0142owany „C\u00ebdowny wz\u00e9rnik”. Zawiera\u0142 on kolejne dwadzie\u015bcia dziewi\u0119\u0107 utwor\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 z ba\u015bni nios\u0142a wyra\u017anie widoczn\u0105 w tw\u00f3rczo\u015bci poetyckiej Nagla kaszubsk\u0105 my\u015bl patriotyczn\u0105. Nast\u0119pne cztery lata pracy przynios\u0142y ze sob\u0105 wydany w 1983 roku tomik poezji dla dzieci zatytu\u0142owany „Szadi W\u0142adi”, za\u015b w 1988 roku ukaza\u0142 si\u0119 w rekordowym nak\u0142adzie 40000 egzemplarzy kolejny zbi\u00f3r bajek i poda\u0144 „Dz\u00e9wcz\u00e3 i kr\u00f4sni\u00e3ta”, kt\u00f3ry zawiera czterdzie\u015bci pi\u0119\u0107 utwor\u00f3w dla najm\u0142odszych. Na prze\u0142omie lat 80. i 90. drukiem ukaza\u0142y si\u0119 tak\u017ce pami\u0119tnik autora „Mo\u017cece” oraz „Dzeje Czeli\u0144sczi parafii”.
\n G\u0142\u0119boka religijno\u015b\u0107 autora znalaz\u0142a swoje odbicie nie tylko w poezji. Na pocz\u0105tku \u0142at 90. Alojzy Nagel rozpocz\u0105\u0142 prace nad przek\u0142adem Nowego Testamentu na j\u0119zyk kaszubski. Niestety stan zdrowia poety nie pozwoli\u0142 na uko\u0144czenie i dzi\u015b jedynie szerzej znany jest jego przek\u0142ad Przypowie\u015bci o siewcy. Du\u017c\u0105 rol\u0119 w kszta\u0142towaniu si\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci autora odgrywa\u0142a jego opiekunka, powierniczka i przyjaci\u00f3\u0142ka, siostra matki, Wanda Hallmann. Nagel po\u015bwi\u0119ci\u0142 jej opowiadanie pod tytu\u0142em \u015awiecka Aposto\u0142ka Wanda Hallmann, kt\u00f3re ukaza\u0142o si\u0119 w szemudzkim miesi\u0119czniku gminnym \u201eLes\u00f4k\u201d. Na \u0142amach tego miesi\u0119cznika ukazywa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wiersze Alojzego Nagla. Autor otrzyma\u0142 szereg presti\u017cowych nagr\u00f3d, m.in. Wojewody Gda\u0144skiego, przyznawany przez kaszubskich student\u00f3w klubu Pomorania Medal Stolema oraz w 1995 roku Srebrn\u0105 Tabakier\u0119 Abrahama za szerzenie i propagowanie kultury oraz j\u0119zyka kaszubskiego. W maju 1995 roku w Muzeum Pi\u015bmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie zorganizowano wystaw\u0119 \u201eAlojzy Nagiel \u2014 \u017cycie i tw\u00f3rczo\u015b\u0107\u201d oraz obchody ku czci tw\u00f3rcy, na kt\u00f3rych poeta by\u0142 obecny. W latach 90. ukaza\u0142y si\u0119 dwa ostatnie tomiki wierszy Nagla. W roku 1992 pelpli\u0144skie wydawnictwo Bernardinum wyda\u0142o tomik „\u00d2demknij Dwi\u00e9rze” z trzydziestoma trzema religijnymi wierszami poety za\u015b w 1997 roku Oficyna Czec Wojciecha Kiedrowskiego wyda\u0142a wyb\u00f3r wierszy Nag\u0142a zatytu\u0142owany „Nie spiew\u00f4j pi\u00f9sti noc\u00eb”, zawieraj\u0105cy g\u0142\u00f3wnie liryki z ostatnich dw\u00f3ch zbior\u00f3w (Astr\u00eb 1975, \u00d2demknij Dwi\u00e9rze 1992).
\n Nagel by\u0142 poet\u0105 kaszubskim w ka\u017cdym tego s\u0142owa znaczeniu, a jego utwory powstawa\u0142y wy\u0142\u0105cznie w j\u0119zyku kaszubskim. Kaszubszczyzna by\u0142a wszechobecna w \u017cyciu autora. Jego poezja w pe\u0142ni oddaje klimat i atmosfer\u0119 panuj\u0105ce w bliskich Naglowi l\u00ebs\u00f4cczich stronach. Wp\u0142yw na charakter jego tw\u00f3rczo\u015bci mieli tw\u00f3rcy kaszubscy pochodz\u0105cy z oddalonych o kilka kilometr\u00f3w od Kielna miejscowo\u015bci, m.in. ks. Leon Heyke z Czerzni i Stefan Bieszk z Koleczkowa. Na ka\u017cdym etapie swojej tw\u00f3rczo\u015bci Nagel podkre\u015bla\u0142 zwi\u0105zek z kaszubszczyzn\u0105 oraz wspiera\u0142 dzia\u0142ania j\u0105 popularyzuj\u0105ce. Cho\u0107 by\u0142 cz\u0142owiekiem niezwykle skromnym i prostolinijnym, jako poet\u0119 i prozaika mo\u017cna go dzi\u015b stawia\u0107 w jednym szeregu z najwi\u0119kszymi postaciami kaszubskiego odrodzenia – Florianem Ceynow\u0105 i Aleksandrem Majkowskim. Liryka Nagla jest refleksyjna, g\u0142\u0119boka, a zarazem skierowana do niewyrobionego odbiorcy \u2014 prostego cz\u0142owieka, o niezbyt niewyszukanych gustach, prostolinijnego mieszka\u0144ca wsi. Mo\u017ce dlatego utwory Nagla wyr\u00f3\u017cnia prosta struktura, sp\u00f3jno\u015b\u0107 w tre\u015bci i rytmie oraz przejrzysto\u015b\u0107 przes\u0142ania do czytelnika. Owa prostota czyni\u0142a z poezji Nagla liryk\u0119 wyj\u0105tkow\u0105. Szczeg\u00f3lnie widoczne jest to dzi\u015b, gdy cz\u0142owiek \u017cyje w biegu, a kultura esemesowego kontaktu mi\u0119dzyludzkiego jest ju\u017c prawie powszechna. Kaszubski j\u0119zyk utwor\u00f3w Nagla to tak\u017ce j\u0119zyk prosty, bez s\u0142ownikowych archaizm\u00f3w i malowniczo\u015bci neologizm\u00f3w, j\u0119zyk jakim do dzi\u015b m\u00f3wi si\u0119 w okolicach Kielna i Szemudu. O sile liryki Nagla najlepiej \u015bwiadczy odbi\u00f3r jego tw\u00f3rczo\u015bci poza Kaszubami. Les\u00f4ckimi wierszami zachwycano si\u0119 w Polsce i za granic\u0105. Niewielu jest kaszubskich tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rych dzie\u0142a doczeka\u0142y si\u0119 tak wielu przek\u0142ad\u00f3w. Utwory Nagla ukazywa\u0142y si\u0119 po polsku, w j\u0119zyku niemieckim (t\u0142umaczone przez Ferdynanda Neureitera), po \u0142u\u017cycku (przek\u0142ad Frido Metska) oraz w przek\u0142adach na litewski, s\u0142owe\u0144ski, czeski i \u0142otewski. Wielu wybitnych kompozytor\u00f3w np. Aleksander Szurbin z Petersburga tworzy\u0142o do liryk\u00f3w Nag\u0142a muzyk\u0119, a \u015bpiewacy wykorzystywali jego wiersze w repertuarze scenicznym. Alojzy Nagel – zagorza\u0142y Kaszuba, piewca i propagator kaszubskiej my\u015bli, poeta, pisarz, tw\u00f3rca. Cz\u0142owiek niby przeci\u0119tny, a zarazem wybitny. Skromny mieszkaniec ma\u0142ej, pomorskiej wioski, do\u015bwiadczony przez \u017cycie. W\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki \u017cyciu, kt\u00f3re opisywa\u0142 w swojej tw\u00f3rczo\u015bci, prawdziwym, rzeczywistym ze wszystkimi jego rado\u015bciami i smutkami, na sta\u0142e wpisa\u0142 si\u0119 w poczet znanych i szanowanych Kaszub\u00f3w oraz do historii literatury zar\u00f3wno regionalnej jak i krajowej.
\n Wybitny kaszubski poeta Alojzy Nagel zmar\u0142 w wieku sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu o\u015bmiu lat 19 lipca 1998 roku. Spoczywa na niewielkim kiele\u0144skim cmentarzu, z kt\u00f3rego roztacza si\u0119 widok ukochanej, rodzinnej wsi autora i jeziorka Mulk, kt\u00f3rego nazwy Nagel u\u017cywa\u0142 jako pseudonimu literackiego. Nagel pozostawi\u0142 po sobie pot\u0119\u017cny dorobek literacki i zaj\u0105\u0142 miejsce w panteonie najwi\u0119kszych kaszubskich pisarzy. W pami\u0119ci Kaszub\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie mieszka\u0144c\u00f3w rodzinnej gminy Szemud, pozostanie on na zawsze krzewicielem kaszubszczyzny i szeroko pojmowanego regionalizmu, a tak\u017ce tym, kto swoj\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 rozs\u0142awi\u0142 les\u00f4ck\u0105 ziemi\u0119 daleko poza jej granicami.<\/p>\n